Baby's functioneren doorgaans het beste wanneer het leven voorspelbaar en stabiel is. Wanneer routines worden verstoord, is het heel gewoon dat er zich slaapproblemen voordoen. Dutjes worden korter, het naar bed brengen wordt een hele opgave en de nachten zijn onrustig.
Het goede nieuws is echter dat deze slaapstoornissen normaal zijn, bijna altijd tijdelijk, en dat er manieren zijn om eventuele problemen te verhelpen.
Dit artikel gaat in op hoe veranderingen in de routine van je baby van invloed kunnen zijn op zijn of haar slaap, op welke signalen je moet letten en op welke manieren je je kleintje op een prettige manier kunt helpen bij het aanpassen aan de nieuwe situatie. Het is een handige gids voor de feestdagen, familiebezoekjes, reizen of andere drukke weken waarin het ritme verandert.
Waarom onregelmatige schema's de slaap van baby's verstoren
1. Baby's zijn afhankelijk van routine om hun biologische klok te reguleren.
De meeste volwassenen kunnen wel tegen late avonden, vroege ochtenden of overgeslagen maaltijden, maar baby's kunnen dat niet. Vooral slaap kan een probleem worden wanneer er dingen veranderen, omdat het circadiane ritme van kleintjes nog in ontwikkeling is. Omdat hun circadiane ritme nog niet volledig ontwikkeld is, vertrouwen ze op externe signalen zoals licht, voedingstijden, slaaproutines en een vertrouwde omgeving om te herkennen wanneer het tijd is om te gaan slapen. Wanneer deze signalen veranderen of ontbreken, raakt hun lichaam in de war.
2. Reizen, visite en drukke dagen kunnen leiden tot overprikkeling.
- Vakanties, uitstapjes en familiebijeenkomsten hebben meestal:
- Nieuwe mensen
- Rumoerige omgevingen
- Reisdrukte
- Lange en/of spannende activiteiten overdag
Al het bovenstaande kan leiden tot een verhoging van het cortisolgehalte, waardoor baby's moeilijker in slaap kunnen vallen voor hun dutje(s) overdag of aan het einde van een lange dag. Het hangt natuurlijk af van het temperament van je kleintje, maar deze drukke dagen zijn voor baby's vaak overweldigend.
3. Verstoorde slaapassociaties
Baby's slapen meestal beter wanneer ze in een vertrouwd bed in een vertrouwde kamer liggen. Zelfs kleine dingen, zoals de geur van hun lakens en/of omgevingsgeluiden in de kamer, kunnen een merkbaar verschil maken voor de baby. Nieuwe locaties nemen veel van deze vertrouwde gemakken weg, waardoor slapen moeilijker wordt.
4. Verlatingsangst kan erger worden in een onbekende omgeving.
Baby's, vooral als ze tussen de 6 en 18 maanden oud zijn, hebben meer kans op problemen met verlatingsangst. Wanneer routines of omgevingen veranderen, kunnen ze zich nog sterker aan hun verzorgers vastklampen.
5. Lichamelijke vermoeidheid door reizen
Lange dagen, veranderingen in etenstijden, andere slaapgewoonten, lange periodes in een auto of vliegtuig waar beweging beperkt is, en dutjes in auto's of kinderwagens leiden vaak tot oververmoeidheid. Wanneer een baby oververmoeid raakt, kan het voor hem of haar juist moeilijker worden om in slaap te vallen en te blijven slapen.
Hoe slaapproblemen zich kunnen uiten
Er zijn enkele signalen waar je op kunt letten die erop kunnen wijzen dat de huidige veranderingen in het schema voor problemen zorgen. Dingen waar je bij je kleintje op moet letten zijn onder andere:
- Korte of overgeslagen dutjes
- Vaak wakker worden gedurende de nacht
- Vroeger wakker worden dan normaal
- Langer nodig hebben om in slaap te vallen
- Toegenomen aanhankelijkheid ten opzichte van verzorgers
- Huilen voor het slapengaan
- Verminderde eetlust
- Contact of beweging nodig hebben om in slaap te vallen
- Gedrag dat lijkt op slaapregressie
De bovenstaande symptomen zijn geen reden tot grote bezorgdheid, maar geven alleen aan dat je baby zich aan het aanpassen is aan de veranderingen.
Wat je kunt doen: praktische strategieën die overal werken
1. Houd de routine hetzelfde, vooral als de timing anders is
Wanneer de tijden voor dutjes of het slapengaan veranderen, houd dan de routine zo veel mogelijk hetzelfde als thuis. Als je baby bijvoorbeeld gewend is om direct na de fles in de middag een dutje te doen, probeer dan ook op reis hetzelfde dutje aan te houden. Als je baby gewend is om te slapen in een wieg, overweeg dan om deze als dat kan mee te nemen op reis.
2. Zorg voor een draagbare mini-slaapomgeving
Neem een ‘‘slaappakket voor onderweg’' mee met spullen die je baby associeert met bedtijd. Als je bijvoorbeeld meestal een witte ruis apparaat gebruikt thuis, kun je dat meenemen voor vertrouwde geluidssignalen die aangeven dat het bedtijd is. Items zoals zacht speelgoed of een speciale deken zijn ook gemakkelijk mee te nemen. Bovendien kunnen lakens van thuis zorgen voor die vertrouwde geur.
Om externe afleidingen te verminderen, kan je een hemeltje meenemen. Zo creëer je een knusse, ontspannen omgeving. Dit kan ook met verduisterende reisgordijnen, maar die zijn misschien wat lastiger in te pakken en op te hangen.
3. Bescherm één dutje per dag
Wanneer je agenda vol raakt, is het belangrijk om één dutje te kiezen en daar consequent aan vast te houden. Het eerste dutje van de dag is doorgaans het meest verkwikkend en meestal het gemakkelijkst vol te houden. Dit eerste dutje helpt om het cortisolgehalte de rest van de dag stabiel te houden.
Als je tijdens het dutje op pad bent, kun je een kinderwagen gebruiken of een drager met een kap. Indien gewenst en mogelijk kan je een witte ruis apparaat gebruiken om externe geluiden te blokkeren.
4. Gebruik beweging strategisch
Beweging is erg nuttig om je baby te kalmeren. Wanneer slaapschema's onregelmatig worden, kan beweging nog nuttiger zijn, omdat het comfort en een vertrouwd gevoel biedt. Naast het wiegen van je kleintje in je armen, kun je ook met ze rondlopen in de kinderwagen, een stukje rijden in de auto of een wieg met wiegmotor gebruiken als je deze ergens kunt bevestigen (zoals in een deurkozijn met behulp van een klem).
5. Bied extra comfort zonder je zorgen te maken over het creëren van slechte gewoontes
Het is volkomen normaal dat je baby in deze periode wat extra steun en aandacht nodig heeft. Je maakt je misschien zorgen dat extra steun, zoals je baby vasthouden tot hij in slaap valt, de vooruitgang die hij al heeft geboekt op het gebied van zelfstandig slapen tenietdoet. Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat deze tijdelijke steun tot het ontstaan of herleven van slechte gewoontes leidt.
6. Vermijd overprikkelende omgevingen rond bedtijd
Wanneer je je langere tijd in drukke omgevingen bevindt, is het bijna zeker dat je kleintje overprikkeld raakt. Het kan moeilijk zijn om rustig in slaap te vallen als je je kindje direct vanuit de overprikkelende omgeving naar de slaapkamer brengt. In plaats daarvan kan het erg nuttig zijn om, indien mogelijk, ongeveer een uur of 90 minuten voor het slapengaan extra tijd in te ruimen om tot rust te komen. Om deze bufferzone te creëren, kun je het volgende doen:
- Dim de lichten
- Praat zachtjes
- Beperk het aantal bezoekers
- Speel rustig en kalm
- Neem een warm bad
- Speel rustgevende geluiden of kalme muziek af
Dit kan allemaal helpen om het zenuwstelsel van je baby te resetten, waardoor het makkelijker wordt om in slaap te vallen en door te slapen.
7. Ga geleidelijk om met tijdzoneveranderingen
Als je tijdens je reis van tijdzone verandert, kan het handig zijn om de overgang langzaam te beginnen voordat je op reis gaat. Begin met het verschuiven van dutjes en bedtijd met 15-30 minuten per dag in de aanloop naar de reis, zodat je een zachte overgang hebt.
Tijdens het reizen kun je het volgende doen om verstoringen tot een minimum te beperken:
- Houd de slaapruimte donker met behulp van gordijnen of een tentje totdat het tijd is om je baby wakker te maken en de dag te beginnen
- Stel je baby bloot aan direct ochtendzonlicht door indien mogelijk even naar buiten te gaan
- Gebruik witte ruis om onbekende geluiden 's avonds laat of 's ochtends vroeg te blokkeren
- Laat je baby indien nodig en mogelijk meer dutjes doen tijdens de eerste dag
Nadat je op je bestemming bent aangekomen, moet je er rekening mee houden dat de aanpassing ongeveer 2-5 dagen duurt (afhankelijk van de reisafstand en de leeftijd van je kleintje).
Tips voor feestdagen en andere bijeenkomsten of evenementen
Feestdagen of andere bijeenkomsten kunnen vaak voor wat verstoring zorgen bij dutjes of bedtijden. Om deze verstoringen tot een minimum te beperken, kan je deze tips eens proberen:
- Plan dutjes vroeg, idealiter vlak voordat je naar het evenement vertrekt.
- Stel grenzen (bijvoorbeeld: “we moeten direct na het eten vertrekken om op tijd naar bed te kunnen”).
- Vermijd het doorgeven van de baby te kort voor bedtijd/slaaptijd, omdat dit hem of haar enthousiast of overprikkeld kan maken.
- Neem hulpmiddelen mee om een rustige plek in te richten (zoals een geluidsmachine en een draagbaar wiegje) als ze tijdens/bij de bijeenkomst moeten slapen.
- Zorg voor geleidelijke, rustige overgangen na een verblijf in grote en luidruchtige omgevingen.
Tips voor reisdagen
Reisdagen kunnen zowel voor ouders als kinderen zwaar zijn. Langdurig in een afgesloten ruimte zitten kan erg moeilijk zijn voor baby's en peuters, vooral als ze ook moeite hebben om tijdens de reis in slaap te vallen. Gelukkig zijn er manieren om deze stress te verlichten, die hieronder worden besproken.
Reizen met het vliegtuig:
- Als je een lange vlucht boekt, kijk dan of de luchtvaartmaatschappij stoelen met een wiegje aanbiedt (meestal voor baby's tot 8 maanden, maar soms ook voor peuters jonger dan 2 jaar, afhankelijk van de luchtvaartmaatschappij).
- Geef tijdens het opstijgen en landen iets te eten om de druk op de oren te verlichten.
- Gebruik een drager of een draagdoek tijdens dutjes om wat vertrouwd contact te bieden
- Kleed je baby in laagjes, want de temperatuur in het vliegtuig kan onvoorspelbaar zijn.
- Neem een vertrouwde deken mee of een slaapzak voor als het koud is in het vliegtuig
Reizen met de auto:
- Plan ritten tijdens slaaptijden.
- Stop elke 1-2 uur voor een korte pauze om even te strekken.
- Neem een witte ruis apparaat mee en gebruik dezelfde instelling als thuis.
- Gebruik een zonnescherm om zonlicht te verminderen.
Reizen met de trein:
- Kies stoelen in het midden van de treinwagon om geluid van deuren of vestibules te verminderen.
- Gebruik een draagzak of draagdoek tijdens dutjes.
- Neem een vertrouwd dekentje of een slaapzak mee voor warmte.
Hoe je weer terugkeert naar je normale routine wanneer je thuiskomt van een reis
Na terugkomst van een reis is het belangrijk om je kleintje te helpen weer aan de normale slaaproutine te wennen. De eerste dagen na thuiskomst is het belangrijk om je op het volgende te concentreren:
- Herstel de normale slaaptijden en ga terug naar wat werkte voordat je op reis ging
- Leg de nadruk op 30-60 minuten rustige downtime voordat je begint met de normale bedtijdroutine
- Gebruik dezelfde slaapomgeving (bed, lakens, witte ruis, enz.) als voor de reis
- Houd de bedtijd de eerste paar nachten iets vroeger om oververmoeidheid te voorkomen
- Bied in het begin extra comfort indien nodig, maar schakel langzaam weer over naar je gebruikelijke manier van in slaap brengen
Laatste gedachten
Af en toe een onregelmatig slaapschema is een natuurlijk onderdeel van het leven, vooral tijdens vakanties, reizen en andere gebeurtenissen. De meeste baby's zijn gevoelig voor veranderingen in hun schema, en dat is vaak terug te zien in hun slaap. Dat gezegd hebbende, door te zorgen voor consistente signalen, extra comfort en een beetje voorbereiding, help je je kleintje om zich aan te passen en zich op zijn gemak te voelen, waar je ook bent!
